• Bản tin Thời sự Đài DNRT
• Báo Đà Nẵng: Bảo tồn, phát huy giá trị ẩm thực miền núi Đà Nẵng gắn với phát triển du lịch cộng đồng
• Báo Văn hoá: Gợi mở hướng phát triển du lịch từ ẩm thực miền núi Đà Nẵng
• Báo Lao động: Đà Nẵng phát huy việc bảo tồn ẩm thực các dân tộc thiểu số miền núi
• TC Giáo dục HCM: Đà Nẵng: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số
• TC DSA: Bảo tồn – Phát huy giá trị văn hoá ẩm thực các dân tộc thiểu số miền núi thành phố Đà Nẵng

Hội thảo có sự tham gia của đại diện lãnh đạo các sở ngành, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển-Đại học Quốc gia Hà Nội; Phân viên Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung; Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP Đà Nẵng, Bảo tàng Đà Nẵng, Hội Văn nghệ dân gian và Hiệp hội văn hoá ẩm thực TP Đà Nẵng cùng đông đảo giảng viên, sinh viên các ngành thuộc khoa Du lịch và khoa Thực phẩm Đại học Đông Á.

Hội thảo quy tụ 30 tham luận từ các cơ quan khoa học, trường đại học, các đơn vị quản lí văn hoá trong cả nước, là những nghiên cứu từ cơ sở lý thuyết đến vấn đề thực tiễn, qua đó góp phần phác họa bức tranh tương đối toàn diện về đời sống ẩm thực của các cộng đồng dân tộc thiểu số trong khu vực.

Trong đó, có 6 tham luận trình bày trực tiếp tại hội thảo, là các phân tích ở nhiều góc độ khác nhau, từ Văn hóa ẩm thực trong nghi lễ vòng đời của người Cơ Tu; Bản sắc ẩm thực của các tộc người thiểu số miền núi thành phố Đà Nẵng; Dấu ấn bản địa trong văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số miền núi Đà Nẵng: Tiếp cận từ môi trường sinh thái và văn hóa tộc người; Dụng cụ ẩm thực của các dân tộc miền núi xứ Quảng,… đến Ẩm thực các dân tộc thiểu số miền núi Đà Nẵng trong không gian đô thị mở rộng: Từ tri thức bản địa đến giá trị đương đại; Ẩm thực xanh trong phát triển du lịch cộng đồng ở miền núi xứ Quảng,…

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Đỗ Trọng Tuấn – Phó Hiệu trưởng thường trực trường Đại học Đông Á nhận định: “Hội thảo quy tụ nhiều đề tài nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn có nhiều thay đổi về tổ chức và điều chỉnh địa giới hành chính (từ 1/7/2025) khi tỉnh Quảng Nam được sáp nhập vào thành phố Đà Nẵng, và không gian miền núi phía Tây Đà Nẵng đã được mở rộng và tái cấu trúc căn bản. Trong không gian mới này, các cộng đồng tộc người Cơ Tu, Giẻ Triêng, Xơ Đăng, Co và các nhóm địa phương khác - những chủ nhân lâu đời của dãy Trường Sơn đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống nói chung, văn hóa ẩm thực nói riêng.”

“Không chỉ tạo diễn đàn học thuật cởi mở, góp phần làm sáng tỏ hơn diện mạo và bản sắc của văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số ở miền núi thành phố Đà Nẵng, nâng cao nhận thức xã hội về tầm quan trọng của việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa của các cộng đồng miền núi thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh đô thị hóa, phát triển du lịch và giao lưu văn hóa mạnh mẽ hiện nay, hội thảo còn đồng thời gợi mở những định hướng và giải pháp thiết thực, khoa học và bền vững cho công tác bảo tồn và phát huy các giá trị ẩm thực truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng, hình thành điểm đến và đa dạng hoá sản phẩm du lịch,...”, TS. Đỗ Trọng Tuấn cho biết.

Từ góc nhìn khu vực học và sinh thái-văn hóa, báo cáo “Bản sắc ẩm thực của các tộc người thiểu số miền núi thành phố Đà Nẵng” của PGS.TS Phạm Văn Lợi - Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận diện các đặc trưng chung về nguyên liệu (rừng núi, nương rẫy), kỹ thuật chế biến (nướng lửa, nấu ống tre), hệ món ăn (cơm lam, thịt nướng, canh thụt, rượu cần) và cách ăn mang tính cộng đồng cao.

Đồng thời, tham luận cũng đề xuất các hướng tiếp cận mở rộng trong việc nghiên cứu ẩm thực các tộc người, nhóm địa phương miền núi TP Đà Nẵng như: so sánh liên vùng với Tây Nguyên và Bắc Trường Sơn; phân tích tác động của du lịch, đô thị hóa, hiện đại hóa, công nghiệp hóa và hội nhập tới ẩm thực; và nghiên cứu vai trò của phụ nữ và các nhóm tuổi trong việc duy trì tri thức ẩm thực địa phương, tộc người,... Những hướng tiếp cận này sẽ góp phần làm phong phú thêm hiểu biết về ẩm thực như một lĩnh vực trung tâm của đời sống văn hóa các cộng đồng dân tộc thiểu số.

Tham luận “Dấu ấn bản địa trong văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số miền núi Đà Nẵng: Tiếp cận từ môi trường sinh thái và văn hóa tộc người” của TS. Lê Anh Tuấn - Phân Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung, phân tích dấu ấn bản địa trong văn hóa ẩm thực của các dân tộc thiểu số (Cơ Tu, Xơ Đăng, Giẻ Triêng, Cor,…) ở miền núi Đà Nẵng qua lăng kính sinh thái nhân văn và thích nghi văn hóa. Tác giả nhấn mạnh vai trò quyết định của môi trường rừng núi Trường Sơn (địa hình, khí hậu khắc nghiệt, hệ sinh thái phong phú) trong việc hình thành nguyên liệu, kỹ thuật chế biến (nướng, ống tre, muối chua, gác bếp), khẩu vị (cay, nướng, rượu để chống lạnh), và cơ cấu bữa ăn theo mùa vụ. Đồng thời, yếu tố xã hội-tín ngưỡng (tính cộng đồng, “Cộng cư - Cộng cảm - Cộng mệnh”, lễ hội, kiêng cữ, phân phối thực phẩm) và kinh tế nương rẫy tự cung tự cấp tạo nên bản sắc ẩm thực “rừng núi” đặc trưng, vừa thích nghi sinh tồn vừa mang giá trị văn hóa tộc người.

Theo tác giả, sự phong phú và đa dạng, đặc tính riêng mang dấu ấn văn hóa tộc người trong ẩm thực núi rừng, chính là những giá trị văn hóa cần bảo tồn và hơn thế, điều này sẽ góp phần tạo nên một sản phẩm du lịch đa dạng và hấp dẫn cho thành phố Đà Nẵng trong việc cụ thể hóa chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên du lịch gắn với ẩm thực, mà vùng miền núi chính là một nguồn tài nguyên mang lại nhiều giá trị.

Bài tham luận “Ẩm thực xanh trong phát triển du lịch cộng đồng ở miền núi xứ Quảng” của nhóm tác giả ThS. Đặng Thị Kim Thoa và TS. Trần Tấn Vịnh - Trường Đại học Đông Á, khám phá khái niệm “ẩm thực xanh” (sustainable/green cuisine) trong phát triển du lịch cộng đồng tại miền núi xứ Quảng (chủ yếu Quảng Nam), nơi các dân tộc thiểu số (Cơ Tu, Co, Ca Dong, Xơ Đăng…) vẫn giữ gìn thực hành truyền thống gắn bó với môi trường rừng núi. Ẩm thực xanh thể hiện qua nguyên liệu bản địa sạch (gạo rẫy đỏ, rau rừng, gà đồi, heo bản, cá suối, măng, nấm…), phương thức canh tác không hóa chất, kỹ thuật chế biến thân thiện (cơm lam ống nứa, canh thụt zờ rá, thịt gác bếp, rượu tà vạc), và sử dụng vật liệu tự nhiên phân hủy sinh học (lá chuối rừng, ống tre/nứa, vỏ bầu, lá dong) để chứa đựng, gói, bày biện món ăn. Những thực hành này không chỉ bảo tồn tri thức bản địa và cân bằng sinh thái mà còn tạo trải nghiệm độc đáo cho du lịch cộng đồng, góp phần sinh kế bền vững.

Báo cáo cũng nhận định, từ góc độ sinh thái văn hóa và phát triển bền vững, có thể nhận thấy rằng ẩm thực xanh ở miền núi xứ Quảng không phải là một xu hướng mới được hình thành bởi diễn ngôn phát triển hiện đại, mà là sự tiếp nối của những thực hành truyền thống đã tồn tại lâu dài trong đời sống cộng đồng. Trong bối cảnh phát triển du lịch cộng đồng hiện nay, việc nhận diện và phát huy giá trị ẩm thực xanh có ý nghĩa quan trọng đối với xây dựng hình ảnh điểm đến và đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Tuy nhiên, quá trình khai thác cần được đặt trong giới hạn phù hợp với điều kiện sinh thái và nhịp điệu văn hóa địa phương, tránh xu hướng thương mại hóa làm biến đổi nội dung và ý nghĩa ban đầu của thực hành ẩm thực truyền thống. Việc bảo tồn giống cây trồng bản địa, duy trì phương thức chế biến truyền thống và bảo đảm vai trò chủ thể của cộng đồng trong hoạt động du lịch là những điều kiện cần thiết để ẩm thực xanh không chỉ trở thành yếu tố trải nghiệm mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững.